Bhagavad Gita Chapter 1 Verse 41-47
June 16, 2021
अध्याय १ श्लोक ४१
Chapter 1 Verse 41
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः I
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसंकरः ॥४१॥
शब्दार्थ :
अधर्माभिभवात्कृष्ण = (अधर्म+अभिभवात्+कृष्ण) =
अधर्म = चुकीचे (unrighteousness)
अभिभवात् = च्या प्रभावामुळे [के प्रभाव के कारण] (due to influence of)
कृष्ण = Krishna
प्रदुष्यन्ति = प्रदूषित [नापाक] (pollute)
कुलस्त्रियः = कुटुंबातील महिला [परिवार में महिलाएं] (women in family)
स्त्रीषु = महिलांमध्ये [महिलाओं में] (in women)
दुष्टासु =दुष्ट [बुरा] (wicked)
वार्ष्णेय = Krishna
जायते = होण्यास सुरवात करा [होता है ] (start happening)
वर्णसंकरः = (mixture of caste)
श्लोकार्थ : अधर्माच्या प्रभावामुळे हे कृष्णा ! कुळातील स्त्रीया बिघडतात, स्त्रीयांच्या पतनामुळे हे वैष्णेया, अवांछित संतंती उत्पन्न होते.
By prevalence of impiety, O Krishna, the women of the family become corrupt and,women becoming corrupted, O Varsneya (descendant of Vrishni), there arises intermingling of castes.
अध्याय १ श्लोक ४२
Chapter 1 Verse 42
संकरो नरकायैव कुलघ्नानां कलस्य च|
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिंडोदकक्रिया: ॥४२॥
शब्दार्थ :
संकरो = अनेक जाती [कई जातियां] (multiple castes)
नरकायैव (नरकाय+एव) = नरकाय = नरकासाठी [नरक के लिये] (for hell)
एव = [ही ] (only)
कुलघ्नानां = कुटुंबाचा नाश करणारा [परिवार को नष्ट करने वाला] (destroyer of family)
कलस्य =कुटुंबातील [पारिवारिक] (of the family)
च = (and)
पतन्ति = पडणे [पतन] (lowering)
पितरो = पूर्वज [पितर] (forefathers)
ह्येषां (हि+एषाम्) =
हि = [ही or भी] (only)
एषाम् = त्यांचे [उनके] (their)
लुप्तपिंडोदकक्रिया: (लुप्त+पिण्ड+उदक+क्रियाः) =
लुप्त = अदृश्य [गायब] (disappear)
पिण्ड = the rice offering made during the time of paying respects to the departed souls
उदक = the water offered as a mark of respect to the departed soul
क्रियाः = कार्य(Activity)
श्लोकार्थ : या वर्ण संस्कारामुळे कुळपरंपरा नष्ट होते आणि कुळाला भ्रष्ट करणाऱ्यांना नरकवास प्राप्त होतो. त्यातच अन्न अथवा पिंडदान आणि तर्पणादि क्रिया पूर्णपणे थांबल्याने कुळघातकर्माचे पितर पतन पावतात.
Confusion of castes leads to hell the slayers of the family, for their forefathers fall,deprived of the offerings of rice-ball and water.
अध्याय १ श्लोक ४३
Chapter 1 Verse 43
दोषैरेतै: कुलघ्नानां वर्णसंकरकारकैः I
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वता: ॥४३॥
शब्दार्थ :
दोषैरेतै: (दोषैः+एतैः) = दोषामुळे [दोष की वाजह से] (these faults lead to)
कुलघ्नानां (कुल+घ्नानाम्) =
कुल = (family)
घ्नानाम् = (destroyed)
वर्णसंकरकारकैः (वर्ण+संकर+कारकैः) = causing mixing of caste
उत्साद्यन्ते = नष्ट(destroyed)
जातिधर्माः (जाति+धर्माः) = laws of race
कुलधर्माश्च (कुल+धर्माः) = laws of family
शाश्वता: = अनंत[अनन्त] (eternal)
श्लोकार्थ : कुलाचा नाश करणाऱ्या वर्ण-संकर दोषामुळे परंपरागत शाश्वत कुलधर्म नष्ट केले जातात.
By these evil deeds of the destroyers of the family, which cause confusion of castes, the eternal religious rites of the caste and the family are destroyed.
अध्याय १ श्लोक ४४
Chapter 1 Verse 44
उत्सन्नकुल धर्माणां मनुष्याणां जनार्दन |
नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥४४॥
शब्दार्थ :
उत्सन्नकुल (उत्सन्न+कुल) =
उत्सन्न = नष्ट (destroyed)
कुल = वंश [परिवार] (family)
धर्माणां =
मनुष्याणां = मनुष्य (man)
जनार्दन = Krishna
नरकेऽनियतं (नरके+अनियतम्) =
नरके = नरक (hell)
अनियतम् =कायमचे [सदैव] (forever)
वासो = राहणे [रहना] (dwell)
भवतीत्यनुशुश्रुम (भवति+इति+अनुशुश्रुम) =
भवति = आहे [है] (is)
इति =अशा प्रकारे [इस प्रकार] (thus)
अनुशुश्रुम = आम्ही ऐकले आहे [हमने सुना है] (we have heard)
श्लोकार्थ : हे जनार्दन ! गुरूशिष्य परंपरेद्वारे मी असे ऐकले आहे की, कुलपरंपरेचा अशा प्रकार विध्वंस करणारे नित्य नरकातच निवास करतात.
We have heard, O Janardana, that inevitable is the dwelling for an unknown period in hell for those men in whose families the religious practices have been destroyed!
अध्याय १ श्लोक ४५
Chapter 1 Verse 45
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् |
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यता: ॥४५॥
शब्दार्थ :
अहो = ओह (Oh)
बत = [शोक] (alas)
महत्पापं (महत्+पापं) =
महत = महान (great)
पापं = पाप (sin)
कर्तुं = करण्यासाठी [करने के लिए] (to do)
व्यवसिता = तयार [तैयार] (prepare)
वयम् = आम्ही [हम] (we)
यद्राज्यसुखलोभेन (राज्य+सुख+लोभेन) =
राज्य = kingdom
सुख = enjoyment
लोभेन = लोभ [लालच] (greed)
हन्तुं = मारणे [हत्या] (kill)
स्वजनमुद्यता: (स्वजनम्+उद्यताः)
स्वजनम् =माझी माणसे [मेरे लोग] (my people)
उद्यताः = तयार [तैयार] (prepare)
श्लोकार्थ : अरेरे ! ही केवढी आश्चर्याची चमत्कारीक गोष्ट आहे: राज्यसुख भोगाच्या लोभाने उद्युक्त होऊन आम्ही स्वकीयांची हत्या करण्याच्या पापकृत्याला सरसावलो.
Alas! We are involved in a great sin in that we are prepared to kill our kinsmen through greed for the pleasures of a kingdom.
अध्याय १ श्लोक ४६
Chapter 1 Verse 46
यदि मामप्रतीकारमशस्त्र शस्त्रपाणयः |
धार्तराष्ट्ररणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥४६॥
शब्दार्थ :
यदि = जर [अगर] (if)
मामप्रतीकारमशस्त्र( माम्+ अप्रतीकारम् + अशस्त्र) =
माम् = मला [मुझे](me)
अप्रतीकारम् = प्रतिकार न करणाऱ्या [सामना न करने वाले] (unresisting)
अशस्त्र = विनाशस्त्र [ निहत्था ] (unarmed)
शस्त्रपाणयः = हातात शस्त्रे [हथियार हाथमें लिये हुए](weapons in hand)
धार्तराष्ट्ररणे = धृतराष्ट्र पुत्र (sons of Dhritrashtra)
हन्युस्तन्मे (हन्यु:+तत्+मे) =
हन्यु = मारले [ मार डाला ] (should slay )
तत् = ते [ वह] (that)
मे = मला [मेरा] (of me)
क्षेमतरं = अधिक चांगला [बेहतर] (better)
भवेत् =होईल [होगा ] (would be)
श्लोकार्थ : शस्त्रधारी कौरवांशी युद्ध करण्यापेक्षा विनाशस्त्र आणि प्रतिकार न करणाऱ्या मला त्यांनी मारले तरी तेच माझ्यासाठी अधिक चांगले होईल.
If the sons of Dhritarashtra, with weapons in hand, should slay me in battle, unresisting and unarmed, that would be better for me.
अध्याय १ श्लोक ४७
Chapter 1 Verse 47
संजय उचाव:
एवमुक्त्वार्जुन: संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् |
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानस: ॥४७॥
शब्दार्थ :
एवमुक्त्वार्जुन:(एवम्+ उक्त्वा+ अर्जुन:) =
एवम् = अशा प्रकारे [ इस प्रकार] (thus)
उक्त्वा =म्हणाले[कहने पर] (having said)
संख्ये = रणभुमीवर [रणभुमीपर] (in the battle)
रथोपस्थ (रथ+ उपस्थ ) = रथाच्या आसनावर [रथ के आसन पर] (on the seat of chariot)
उपाविशत् = बसला [ बैठ गया ] (sat down)
विसृज्य = टाकून देऊन [फेंक कर] (having cast away)
सशरं = बाण[तीर](arrow)
चापं = धनुष्य [धनुष] (bow)
शोकसंविग्नमानस: (शोक+संविग्न+मानस:) =
शोक =दु:ख [शोक] (sorrow)
संविग्न = overcome
मानस: = मन(mind)
श्लोकार्थ : संजय धृतराष्ट्राला म्हणाला, असे बोलुन अर्जुनाने रणभुमीवर आपले धनुष्यबाण टाकुन दिले आणि मनामध्ये अत्यंत शोकाकुल होऊन रथामध्ये खाली बसला.
Sanjaya said:
Having thus spoken in the midst of the battlefield, Arjuna, casting away his bow and arrow sat down on the seat of the chariot with his mind overwhelmed with sorrow.
इति श्रीमद् भगवद् गीता सूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां
योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे
अर्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥१॥
श्लोक : ४७
॥ श्रीसच्चिदानंदार्पणमस्तु ॥
इति = Thus
श्रीमद्भगवद्गीता = Bhagavad Gita
सूपनिषत्सु = Upanishad
ब्रह्मविद्यायां = The knowledge of Brahman
योगशास्त्रे = The Science of Yoga
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे = Krishna and Arjuna. Dialogue
अर्जुनविषादयोगो = Yoga of Arjuna's Dejection
नाम = named
प्रथमोऽध्यायः = First Chapter
Thus ends the first chapter named Arjunaviṣāda Yoga, ‘The Yoga of Arjuna’s Dilemma,’ of Bhagavad Gita Upanishad, Brahmavidya Yogashastra, the scripture of yoga dealing with the science of the Absolute in the form of Shri KrishnaArjuna-saṁvād, dialogue between Shri Krishna, Arjuna.